APALLON'UN EVİ

 Apollon’un Evi: Didyma Apollon Tapınağı (Aydın) 

Görsel: Didyma Apollon Tapınağı' na ait sütun kaidesi ve detayları.

Hazırlayan: Osman Kürşat SERTTÜRK 

Didyma aslında bir antik kent değil, kutsal bir yerdir. İyonya kent devletlerini oluşturan Efes, Priene gibi önemli kentlerin kehanet merkezliğini yapan Apollon Tapınağı’nın asıl bağlı olduğu Miletos antik kentiydi. Kelime olarak "Didyma"sözcüğü ”İkiz kardeş” manasına gelir. 

Antik dünyanın dört bir yanından insanların ziyaret ettiği Didyma Apollon Tapınağı, Bilici Apollon’a adanmış uluslararası niteliğe sahip bir kehanet merkezi durumundaydı. Didyma Apollon Tapınağı, Apollo'nun kız kardeşi adına yapılan Efes'teki Artemis Tapınağı'nın bir benzeri olarak inşa edilmiştir zira onlar sonuçta ikiz kardeş olup tapınakları da birbirinin aynısı olmalıydı. 

Didyma Apollon Tapınağı, İon düzeninde ve mermerden  inşa edilmiştir. Sütunlar bıçak sırtı biçimli yivli olup kare biçimli Plinthos üzerindedir. Söz konusu sütun kaidelerin özelliği “Attik - İon tipi değil,  Anadolu - İon tipi dediğimiz niteliğe sahip olmasıdır. Görselde görüldüğü üzere bu zengin süslemeli kaide anlayışı, dönemin sevilen özelliği olup Ephesos Artemis ve Sardeis Artemis tapınaklarında da karşımıza çıkar. Her paye, başlı başına bir başlığa sahip olup bu paye başlıkları arasında griffon ve kıvrık dallardan bir friz yer alıyordu. 

M.Ö. 7. Yüzyıla tarihlenen erken evrede su kaynağı kenarında eski bir kült merkezi söz konusuydu. M.Ö. 560-550 yıllarında Dipteros planlı büyük bir tapınak inşa edilmiştir. Hellenistik dönemde ise 10x21 sütunlu, Dipteros planlı devasa bir tapınağın inşa edildiğini görüyoruz. Krepis basamakların oturduğu zemin uzunluğu 118,00 metre, genişlik ise 60,00 metredir. Stylobate zemini ise 85x40 metre ölçülerine sahipti. Tapınak anıtsal 7 basamaklı bir kaide üstünde yükseliyordu. 45 santimetre yüksekliğindeki basamaklar araziden dolayı çukurda kalan tapınağı da yükseltmiştir; dolayısıyla anıtsal yapıya paralel devasa basamak anlayışı hakimdir. İnsanların kullanımı için giriş kısmında 13 basamakla tapınağa çıkış kolaylaştırılmıştır. 

Tapınak; Pronaos, Kehanet Odası, Cella –Noas – Adyton - Sekos Naiskos gibi bölümlerden oluşuyordu. Pronaos’un  ölçüsü 12x21 metre olup girişte 3 kapı buluuyordu. Ortada yer alan anıtsal kapı kehanetlerin verildiği dini kapıdır. Tapınakta ayrıca düz zeminli ve Pronaostan Cellaya doğru meyilli olan dehlizler bulunuyordu. 14 metre genişliğinde 22 mermer basamaklı anıtsal bir merdiven ile iki sütunlu salona çıkılmaktadır. 

Tapınağın ünlü Kehanet odası 8.70 X 14.00 metre ölçülerinde olup ışık aldığı herhangi bir penceresi yoktu. Apollon kahinleri buradan Tanrı Apollon'dan aldıkları kehanetleri halka bildiriyorlardı. Cella – Noas – Adyton - Sekos Naiskos bölümlerinin üstü açık olup 21.70 X 45 metre ebadında geniş bir avlu şeklinde yapılmıştır. Antik dönemde Cellada kutsal su kaynağı bulunuyordu. Cellayı çeviren duvarlar iri taş bloklardan inşa edilmiş olup iç kısımları ağır payelerle desteklenmiştir; Her paye, ayrı bir başlığa sahiptir. Sekos – Cella içinde İon düzeninde küçük bir Prostyos tapınak bile inşa edilmiştir. 8.24 X 14,23 m. ölçülerine sahip olan Naiskos, küçük bir yapı olup tanrının kült heykelinin bulunduğu, üzeri kapalı özel bir yapıdır.

ANASINDAN EMDİĞİ SÜT BURNUNDAN GELMEK

 “Anasından emdiği süt burnundan geldi” deyimini bilirsiniz. Aslında bu sözün nereden çıktığını öğrenirseniz, çok acıklı ve vahşice olduğunu göreceksiniz. Osmanlı İmparatorluğu’nun en korkunç geleneğinden geliyor bu söz. Padişahların, tahta çıkar çıkmaz etrafında ona rakip olacak ne kadar canlı varsa acımasızca yok etmesinden. Osmanlı 1389’da başlayan kardeş katliamını 1603’e kadar 214 yıl kesintisiz ve sistemli devam ettirdi. Bu süre içinde tahta geçen padişahlar kundakta dahi olsalar, kardeşlerini büyük bir soğuk kanlılık ve vahşet duygusuyla katlettiler. Öylesine bir katliamdı ki bu, sadece kardeşlerinin değil, kardeşlerinin karılarını, varsa çocuklarını, amcalarını, onların karılarını ve çocuklarını hatta babalarını öldürmeye kadar vardı iş. Tarihin hiçbir döneminde kendi aile ve akrabasına bu derece bir vahşeti yasalaştırıp meşrulaştırarak sistemli hâle getiren bir başka hükümdarlık görülmedi. Dini çevreler kimi kez cılız itirazlar etseler de genelde bu katliamı ya görmezden geldiler ya da onaylayan fetvalar verdiler. Ayrıca bu katliamı yapan padişahların bir kısmı da İslam Halifesi’dir. Bu 214 yıl tarihe utanç yılları olarak yazıldı. Ama son bir vaka var ki, hepsinden daha vahşiydi. 29 yaşında tahta geçen 3. Mehmet, sadece 4'ü yetişkin olup, içlerinde daha henüz kundaktaki çocukların da bulunduğu 19 kardeşini tahta çıktığı günün gecesi boğarak öldürttü. Olay o kadar vahşiydi ki, kundaktaki şehzadeleri boğmaya giden cellatların bile ağladığı rivayet olunur. Bunlardan birisi cellatların geldikleri o anda annesinden süt emmekteydi. Cellatlar, bu bebeğin minicik boğazına çöktüklerinde, az önce emdiği süt burnundan geldi. İşte “Anasından emdiği süt burnundan geldi” deyiminin kaynağı bu cinayettir. Dört yaşındaki bir diğer kardeşi, cellatlar geldiğinde mısır koçanını dişlemekteydi. Sağır ve dilsiz cellatlara incecik sesiyle “Darımı yiyeyim, sonra boğun beni olur mu?” demişti, ancak buna bile müsaade edilmedi. Bu çocukların anneleri, eşleri, olanların eşleri de aynı vahşetle ile öldürüldü. Hızını alamayan 3. Mehmet, öz oğlu şehzade Murat’ı da boğdurttu. 3. Mehmet 1603’te 37 yaşında obezitenin getirdiği sorunlar yüzünden öldü. Yerine 13 yaşındaki oğlu I. Ahmet tahta geçti. Aynı gün biat töreni yapıldıktan sonra 3. Mehmet’in tabutu cenaze namazı kılınmak üzere Ayasofya'ya götürüldü. Fakat, daha 13 yaşında bir çocuk olan oğlu I. Ahmet cenazeye katılmadı. Herkes şaşkındı Padişah yokken cenaze namazını nasıl kılacaklarını bilemediler. Şeyhülislam, yanına birkaç kişi alıp padişahı davet etmeye gitti. İçeri girdikleri zaman, padişahı perdeleri çekilmiş bir odada ayakta bekler buldular. Şeyhülislam’ın, babasının cenaze namazını kılmak için yaptığı davetini şu sözlerle geri çevirdi: “Taht sahibi olmak için 19 kardeşini ve bir oğlunu öldüren adam, babam da olsa katildir. Ben katil bir adamın cenaze namazını kılmam. Varın siz kılın ve defnedin.”

1. Ahmet, bu şahane protestosu ile yetinmedi ve 214 yıldır süregelen geleneği, kardeş katli denen vahşeti ve insanlık ayıbını da kaldırdı. Osmanlı’nın torunlarıyız diyenler, bu gerçeğin açık açık anlatılmasını pek istemez. Ama “Anasından emdiği süt burnundan geldi.” sözü bugün de kullanılmaktadır.

KİRLİ BEYAZ

  Üstümdeki herif ter ve soğan kokuyor. Kulağıma çarpan hırlaması, bana çocukluğumun geçtiği sokaktaki köpekleri hatırlatıyor. Ve çok ağır. Altında nefes alamıyorum. Ama bu onun umrunda değil. Kan ter içinde gidip geliyor üstümde. Gözlerine bakıyorum. Gözleri kapalı. Şu anda hangi kadını hayal ediyor acaba? Öyle de hırslı beceriyor ki beni, sanırım, o hayal ettiği kadın kimse, buna yüz vermemiş, adam yerine koymamış bunu. Ezilmişliğinin bütün hıncıyla abanıyor bana. Zaten buraya gelen heriflerin çoğu birilerinin ve bir şeylerin öcünü almak için gelir. Onlar için, buraya gelip, benim gibi kadınları düzmek, yalan da olsa, zaferdir. Siz bakmayın bu heriflerin kahve köşelerinde atıp tutmalarına. Çoğunun işi çabuk biter. En fazla bir iki dakikaya kalmaz koyverirler kendilerini. Aslında ne durumda olduklarını bilirler ama ille de dönüp “Nasıldım?” diye sormadan de edemezler. Ne diyelim. Biz de “Harikaydın kocacım.” deriz. Mutlu olurlar. Yalancı zaferlerin sahte mutlulukları! Ah, kusuruma bakmayın. Ben böyle destursuz lafa daldım da, kendimi tanıtmayı unuttum. Adım Beyaz. Bana burada “Kirli Beyaz” derler. Ha, bura dediğim yer de genelev. Evet, evet. Orospuyum ben. Bazı okumuş abiler ablalar bizim için “Seks İşçisi” falan da diyorlar ama ben ona karşıyım. Seksin de işçisi olurmuymuş hiç! Benim bildiğim, işçi dediğin, üretir. Biz ne üretiyoruz ki? Aksine ettiğimiz tek şey, ömrümüzü tüketmek. Ama, çok da kasmamak lazım. Orospuluk ediyorsan, söylemesini de bileceksin. Ben bunu bilir, bunu söylerim. Bu kavanoz dipli dünyada, herkes bir şekilde bedel ödüyor. Herkes bir şeylerini satıyor. Yalan mı?! Sabah dokuz, akşam altı, haldır haldır çalışanlar, zamanlarını, bedenlerini, hayallerini satmıyorlar mı? Ya da kredilerin altında inim inim inleyenler, banka borçlarıyla baş edemeyenler, çüke çüke köpek gibi çalışmıyorlar mı? Hayatlarını satmıyorlar mı? Hah, bizimki de o mevzu. Biz de, hayattan bize geri kalan üç beş kilo eti satıyoruz. Aradaki tek fark, onlara "hanımefendi" "beyefendi"diyorlar, bize de "Orospu". Durun bi. Tamam. Üstümdeki herifin işi bitti. Şimdi kıçını dönmüş sigarasını tüttrüyor. Aman, tüttürsün de gitsin. Ha, ne diyordum. Hatırladım. Adım Beyaz. Her orospu gibi benim de acıklı bir hikayem var. Laf aramızda, bana gelen heriflere, her defasında başka başka hikayeler anlatırım ama size bu akşam doğrusunu anlatacağım. Ben bir gecekondu semtinde, tek odalı bir evde yaşıyordum. Daha ondördüme falan girmemişim. Ama n'olduysa bana, bir serpildim, büyüdüm. Mahallede gelen geçen bir daha dönüp bakıyor. Memeydi göttü büyüdü bir anda. Derken, bir gece, biz dört kardeş yer yatağında yatarken, karanlığın içinden biri, yılan gibi bizim yatağa sokuldu. İlkin korktum. Kafamı çevirdim. Bir baktım, arkamda duran dayım. O da o sıralar, işsiz güçsüz olduğu için bizde kalıyordu. Yatağa girenin dayım olduğunu görünce, rahatladım. Yahu dayı bu demi. İnsan dayısına güvenmeyecek de kime güvenecek. Ben tekrar yastığa başımı koyup uyuyayım derken, dayımın elinin bacaklarımda gezdiğini hissettim. Sonra üstümden çıkardığı pijama, iyice üstüme örttüğü çiçekli yorgan.. Anlamadım ne yaptığını ama çok korktum. Gözlerimi kapattım. Gözlerimi çok sıkı kapattım. Sanki gözlerimi çok sıkarsam, yaşadıklarım yalan olacakmış gibi. Çocukluk işte! Neyse, öyle uyuyakalmışım. Sabah uyandığımda yatakta yalnızdım. Hemen kalkıp, mutfağa annemin yanına gittim. Annem kahvaltı hazırlıyordu. Dayanamadım ve gece dayımın bana yaptığını anlattım. Annem önce mutfağın kapısını örttü, sonr beni sandalyeye oturttu. Hah dedim “Şimdi annem gerekeni yapar. Annem beni korur. Annem dayıma çok kızar.” Öyle olmadı. Annem kollarımı tuttu ve “Sakın bunu kimseye anlatma tamam mı. Dayın öyle bir adam değil. Allah bilir sen ne cilveler yaptın da dayının aklını karıştırdın.” dedi. Ben öylece kaldım sandalyenin üstünde. Boğazıma takılan bir yumruk vardı ve ben bırakın iki kelime etmeyi nefes alamıyordum. Annem suçluyu bulmuştu. Suçlu bendim. Ve ben o günden sonra kimseye ama kimseye bir derdimi anlatamadım. Aç kaldım, susuz kaldım. Dövüldüm, bıçaklandım, ağzıma sıçtılar ama ben yine de kimseye bir şey diyemedim. “Annen seni anlamamış Beyaz, elalem mi anlayacak” dedim hep. Sonra birkaç gece daha dayım devam etti ve ben sustum. Babamın zaten evle alakası yoktu. Kahvedir, kumardır, karı kızdır derken bizi çoktan unutmuştu. Bir gün benden on beş yaş büyük bir herifle kaçtım. Beni Konya’ya götürdü. Sözüm ona evlenecektik. Gerisi bildiğini hikâye işte. Başımda anne yok, baba yok. Dövdü beni. Sonra ona buna sattı. Beni pazarladığı herifler arasında politikacısı, esnafı hatta imamı bile vardı. Önce beni beceriyor, sonra da ramazan geldğin de zekatlarını bana veriyorlardı. Ben yine kimseye bir şey demedim. Sustum. Sustum. Sustum. İşte o gün bugündür adım Kirli Beyaz oldu. Burası benim yedinci genelevim. Rüzgâr ne zaman nereden vurursa, ben bir başka geneleve savruluyorum. Geçenlerde dayanamadım. Mahalleden çocukluk arkadaşımı aradım. Annemi sordum. “Öldü” dedi. Yattığı mezarlığı söyledi. Üşenmedim, kalktık yanına gittim. Mezarının başına oturupi, önce mezarına tükürdüm, küfürler ettim, sonra da saatlerce köpekler gibi ağladım. Yine o yumruk boğazımdaydı. Bir şey diyemedim. Eğer diyebilseydim “Lan anne, vallahi de billahi de ben dayıma cilve yapmadım. Ne olduysa senin o puşt kardeşin yüzünden oldu.” diyecektim. Diyemedim. Şimdi bir herif daha girdi içeriye. Çalışmam lazım. Kusura bakmayın. Benim hikayem de böyle bir hikâye işte. Çocuklarınızı dinleyin emi. Onların dediklerine kulak verin, güvenin. Yoksa onlar da benim gibi bir sustular mı ömür boyu kimseyle konuşmazlar. Tamam, bu saaten sonra benden bir cacık olmaz, biliyorum. Ama en azından başkaları benim yaşadıklarımı yaşamasın diye yazıyorum bunları. Benim adım Kirli Beyaz. Ne demişti bir şair abimiz. “Bütün renkler aynı anda kirlenmeye başladı. Birinciliği beyaza verdiler.” İşte o beyaz benim. Yazan: Tamer DURSUN --------------- Ve o kadınlardan birisi, yorgundu bir bayram günü. Artık vücudu onca pis kokan terler arasında sirkeye batırılmış bir et parçası gibi çürümüştü. Mavi demir parmaklıklar gerisinde pencere kenarına oturmuş, elinde bir çocuk fotoğrafı vardı. Sürekli ağlıyordu. Dışarıda ise onlarca aç kurt gibi ağızlarından salyaları akan erkekler duyarsızca şeylerinin sevdasında neon ışıkları altındaki kadınları süzmeye devam ediyorlardı. Birisi onların arasından sıyrıldı ve oradan hızla uzaklaşıp şehrin caddelerinde düşünceler arasında yürüdü... yürüdü... #KirliBeyaz #Çocuklarmasumdur #Cinselistismar #Susma #Saklama